• Wersja Polska
  • English Version
  • Deutsch Version
BIP mapa serwisu
szukaj
Rekultywacja kwatery P-3

REKULTYWACJA

© Szymon Łukasiewicz 2014


REKULTYWACJA TERENU SKŁADOWISKA

WSTĘP
Składowisko odpadów Poznania przy ul. Meteorytowej 1 zlokalizowane jest na terenie dwóch jednostek administracyjnych: część składowiska położona jest w północnej części Poznania w granicach administracyjnych miasta a część obejmuje obszar gminy Suchy Las. Składowisko położone jest na północnym stoku Góry Moraskiej. Jej północną i wschodnią granicę stanowią tereny poligonu Biedrusko. Na południowy-wschód od składowiska w odległości ok. 1000 m znajduje się osiedle Morasko. W odległości ok. 1000 m w kierunku południowo-zachodnim od składowiska znajdują się najbardziej wysunięte zabudowania Suchego Lasu. Na zachód od składowiska w odległości ok. 1500 m położona jest wieś Złotniki oraz ogródki działkowe. W odległości ok. 2000 m przebiega droga z Poznania do Piły.
Rozpoczęcie eksploatacji składowiska nastąpiło w roku 1984, z zachowaniem pełnej, wymaganej dla tego rodzaju obiektów, dokumentacji. Łączna powierzchnia terenu przeznaczonego pod składowisko wynosi ok. 61,5 ha. Składowisko odpadów w Suchym Lesie określa się jako składowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne (art.  103 ust. 2 ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r.).
Składowisko przeznaczone jest do gromadzenia odpadów powstających w gospodarstwach domowych, a także pochodzących od innych wytwórców, nie zawierających substancji niebezpiecznych. Odpady te ze względu na swój charakter i skład są podobne do odpadów pochodzących z gospodarstw domowych.
Na składowisku funkcjonuje od 1996 roku nowoczesna oczyszczalnia odcieków. Wody odciekowe z kwater składowania odpadów, systemem drenażu dennego, odprowadzane są poprzez dwa zbiorniki retencyjne do oczyszczalni w ilości ok. 30m3/dobę. Całkowicie oczyszczone wody odciekowe odprowadzane są do środowiska zgodnie z pozwoleniem zintegrowanym . Składowisko wyposażone jest także w instalację pozyskania i wykorzystania biogazu. Gaz składowiskowy (poprzez studnie wiercone, linie zbiorcze biogazu, stacje zbiorcze i stację ssawo-dmuchawy) trafia do elektrociepłowni znajdującej się na składowisku, gdzie w zespołach prądotwórczych przetwarzany jest na energię elektryczną przekazywaną do krajowej sieci energetycznej. Ilość pozyskiwanego biogazu dochodzi do 500 m3/h, co pozwala na pracę zespołów prądotwórczych o łącznej mocy elektrycznej około 1 MW.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami w rejonie składowiska prowadzony jest monitoring środowiska naturalnego, który umożliwia kontrolę wpływu składowiska na poszczególne elementy środowiska przyrodniczego, tj. na wody powierzchniowe i podziemne, powietrze i glebę. Wykonywane są również badania składu chemicznego składowiskowych wód odciekowych, zarówno surowych jak i oczyszczonych, dzięki czemu można wyeliminować zagrożenia wynikające z przenikania zanieczyszczeń do środowiska gruntowo-wodnego. Monitoring środowiska naturalnego, dzięki bieżącej kontroli stanu środowiska, umożliwia natychmiastowe działania zatrzymujące potencjalnie negatywne oddziaływanie składowiska na obszary przyległe. System kontrolno – pomiarowy prowadzony jest przez cały rok zgodnie z rozporządzeniami Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz. U. z 2013 r. poz. 523). Omawiany monitoring środowiska wokół składowiska funkcjonuje od początku 1994 roku tj. od ponad dwudziestu lat. Wyniki prowadzonych badań monitoringowych nie wykazały aby składowisko w Suchym Lesie w jakikolwiek sposób wpływało na zmianę parametrów chemicznych i biologicznych wód powierzchniowych i podziemnych, jak również dla zdrowia mieszkańców. Dzięki wykorzystaniu gazu składowiskowego, ponad 20. krotnie zmniejsza się udział składowiska w wytwarzaniu efektu cieplarnianego.
W studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Suchy Las, na terenie przeznaczonym pod składowisko odpadów komunalnych Poznania nie występują siedliska przyrodnicze oraz gatunki uważane za cenne i zagrożone. Jednocześnie, funkcjonowanie w pobliżu obszaru NATURA 2000 składowiska odpadów, z uwagi na jego prawidłową eksploatację, nie wpływa negatywnie na stan środowiska naturalnego ww. terenów przyległych.

REKULTYWACJA TERENU SKŁADOWISKA
Zgodnie z danymi z literatury (1-11) REKULTYWACJA jest procesem przeciwstawnym do DEGRADACJI danego obszaru.
DEGRADACJA ŚRODOWISKA - polega na względnie trwałym lub trwałym pomniejszeniu jego aktywności biologicznej, na pogorszeniu wskaźników jakościowych atmosfery, wody, gleby i produkcji roślinnej oraz na obniżeniu walorów klimatotwórczych, sanitarnych i krajobrazowych szaty roślinnej.
Przy tak zdefiniowanej degradacji naturalnego środowiska człowieka, rekultywacja jest próbą odwrócenia lub zatrzymania tego negatywnego procesu. Są to więc działania wynikające z powszechnie funkcjonującej świadomości ekologicznej. Planując inwestycję nowego obiektu budowlanego, jakim jest np. składowisko odpadów, uświadamiamy sobie zagrożenia jego niekontrolowanego i bezplanowego użytkowania. Dlatego też szeroko rozumiany proces rekultywacji, zaplanowany i uwzględniany na każdym etapie eksploatacji (także na etapie przedwstępnym) jest przejawem filozofii myślenia, której przyświeca zasada „po pierwsze nie szkodzić” w kategorii „ochrony środowiska”. Kolejne kroki: planowania, eksploatacji oraz zamknięcia i oddania terenu do użytku muszą zawierać przesłankę minimalizacji zagrożeń degradacji środowiska na wszystkich etapach funkcjonowania takiego obiektu. Budowa i eksploatacja składowiska odpadów jest bowiem bezpośrednią ingerencją w naturalne środowisko człowieka, co potencjalnie może degradować wszystkie jego komponenty tj. hydrosferę, lito- i pedosferę, atmosferę i biosferę.
 Świadomość możliwości wystąpienia negatywnych oddziaływań wymusza podjęcie działań, które zneutralizują ewentualne niebezpieczeństwa. I tak, podziemna izolacja, zdrenowanie i skierowanie odcieków do oczyszczalni chroni wody powierzchniowe i podziemne przed ich zanieczyszczeniem (Fot. 1 i 2). Zasysanie biogazu i jego spalanie w elektorciepłowni znajdującej się na terenie składowiska chroni ludzi (niebezpieczeństwo zachorowań, zagrożenie wybuchami i pożarami na składowisku), rośliny (metan wypiera tlen z gleby co prowadzi do ich szybkiego zamierania) i atmosferę (jest on gazem ponad dwudziestokrotnie bardziej aktywnym w tworzeniu efektu cieplarnianego od dwutlenku węgla). Zagrożenia sanitarne związane możliwą z obecnością gryzoni oraz insektów są minimalizowane przez technologię zagęszczania i przykrywania poszczególnych warstw odpadów gruntem mineralnym a, kierując się także względami krajobrazowymi, drogi o nawierzchni przepuszczalnej przeciwerozyjnie poprowadzono łagodnymi łukami (Fot. 3). Wymienione działania są częścią technologii eksploatacji składowiska, a więc strony technicznej  tego obiektu. W swej istocie są to jednak działania wynikające z wiedzy, świadomości ekologicznej i dążenia do eliminacji zagrożeń naturalnego środowiska człowieka.
Już w 1972 roku, według wówczas obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 października 1972 r. w sprawie szczegółowych zasad rekultywacji i zagospodarowania gruntów [Dz. U. Nr 48, poz. 303] stwierdzono, że REKULTYWACJA gruntów polega na właściwym ukształtowaniu rzeźby terenu, uregulowaniu warunków hydrologicznych, zachowaniu biologicznie wartościowych warstw gruntów, odbudowie gleby lub jej zneutralizowaniu czy użyźnieniu, wprowadzeniu roślinności o charakterze pionierskim, obudowie skarp oraz odbudowie lub budowie niezbędnej sieci dróg dojazdowych (§ 8 ust. 1).
Obecna definicja REKULTYWACJI podaje, że jest to działalność naukowa, techniczna i organizacyjna mająca na celu przywrócenie gospodarce leśnej lub rolnej terenów zdegradowanych. Polega ona na odtworzeniu lub powiększeniu aktywności biologicznej, na poprawie wskaźników jakościowych atmosfery, wody, gleby i produktów roślinnych oraz na zwiększeniu walorów klimatotwórczych, sanitarnych i krajobrazowych szaty roślinnej.
Według z art.4 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych REKULTYWACJA to nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych poprzez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie własności fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg.
Zgodnie z pracą Siuty i Żukowskiego (2012) REKULTYWACJA, rozumiana jest jako odnowa kultury środowiska. Polega ona na przywracaniu ekologicznej i gospodarczej użyteczności powierzchni ziemi, która uprzednio została zdegradowana przez bytową i gospodarczą działalność człowieka oraz przez żywioły naturalne na terenach zantropogenizowanych (użytkowanych przez lokalne społeczności). Autorzy zwracają przy tym uwagę, że terminologicznie rekultywujemy nie składowisko lecz teren składowiska wraz z jego infrastrukturą. Termin „Rekultywacja składowiska” oznaczałby bowiem przywrócenie składowiskowej funkcji jego terenu.
Do zaplanowanych zadań rekultywacji, już po zakończeniu eksploatacji, tj. gromadzenia i zagęszczania odpadów, należy także docelowe przeznaczenie bryły składowiska. Z upływem lat może się ono zmieniać wraz z rozwojem wiedzy i opracowaniem nowych technologii. Do głównych kierunków rekultywacji zalicza się:
- kierunek ogrodniczo-rolny, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji traw, plantacje drzew i krzewów ozdobnych, uprawy roślin energetycznych;
- kierunek leśny, w tym z drzewostanem przedplonowym;
- kierunek infrastrukturalny (budowlany, komunalny), z przeznaczeniem terenu na składy budowlane, wiaty, garaże itp.;
- kierunek rekreacyjny, z budową np. toru saneczkowego lub narciarskiego na stoku oraz pola golfowego lub wieży obserwacyjnej na wierzchowinie itp.;
- kierunek energetyczny, z instalacją paneli fotowoltanicznych głównie na stokach o wystawie południowej oraz elektrowni wiatrowych na wierzchowinie;
- inny (np. edukacyjny, doświadczalno- naukowy).
Zgodnie z danymi z literatury, kubatura i wymiary takiego obiektu budowlanego (miliony metrów sześciennych zgromadzonych odpadów) może osiągać nawet do 35 (50) metrów wysokości, zajmując powierzchnię około 50 hektarów. Tego rodzaju, stworzony przez człowieka, górotwór stanowi niewątpliwą ingerencję w krajobrazie. Zarówno swoimi rozmiarami jak i zgeometryzowanym kształtem odcina się na tle naturalnych form terenu. Zgodnie z filozofią rekultywacji oraz naturalnym dążeniem do harmonizowania otoczenia, składowisko należy w maksymalnym stopniu wtopić w krajobraz. Możliwe staje się to podczas przyrodniczego zagospodarowania terenu poprzez jego zalesienie i zakrzaczenie, co fizycznie upodabnia je do otaczających form ukształtowania terenu i zespołów roślinnych. Przy bezpośrednim sąsiedztwie obszarów chronionych należy w maksymalnym stopniu planować gatunki krajowe, typowe dla danego regionu. Niestety, w częstych przypadkach nie można ich stosować z powodu bardzo licznych wypadów, sięgających nawet ponad 90%. W takim przypadku uzasadnione jest stosowanie roślin obcego pochodzenia, za wyjątkiem gatunków uznanych za inwazyjne, tj. takich, które bardzo szybko rozprzestrzeniają się głównie diasporami generatywnymi (nasionami, owocami lub owocostanami).

W literaturze przedmiotu podaje się kolejne etapy procesu rekultywacji, dzieląc ją na:

 PRZYGOTOWANIE REKULTYWACJI polega na pracach projektowych oraz terenowych obejmujących następujące zagadnienia:
- Zgromadzenie możliwie pełnej informacji dotyczącej zarówno terenu przeznaczonego pod- jak i planowanego składowiska tj. dokumentacje geodezyjne, geologiczne i techniczne, oceny oddziaływania na środowisko (OOS), wyszczególnienie planowanych grup składowanych odpadów, uzgodnienia i dokumenty prawne i administracyjne w tym uzgodnienie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (MPZP).
- Przewidywanie stopnia degradacji środowiska i wynikających z tego zagrożeń. Do tego celu niezbędne są, oprócz prac kameralnych, także badania terenowe w celu określenia warunków gruntowo-wodnych terenu planowanego pod przyszłe składowisko i groźby przenikania odcieków do wód gruntowych.
- Ustalenie docelowego kierunku rekultywacji powinno uwzględniać szerokie spektrum czynników: przyrodniczych, ekonomicznych, technicznych i społecznych.
- Opracowanie dokumentacji projektowej rekultywacji w całym procesie funkcjonowania składowiska w tym z zamknięciem i docelowym zagospodarowaniem po zakończeniu jego eksploatacji.

 REKULTYWACJA TECHNICZNA, rozpoczyna się już na etapie budowy i trwa do zakończenia eksploatacji składowiska stanowiąc ostatnie ogniwo jego eksploatacji. Obejmuje ona:
- Odpowiednie ukształtowanie wierzchowiny w celu zachowania geotechnicznej stabilności tj. bezpieczeństwa bryły składowiska oraz (w przypadku gruntów o małej, granicznej nośności, uznanych za potencjalnie niestabilne) stabilizowanie podłoża na terenach przyległych. Ukształtowanie wierzchowiny obejmuje także nadanie końcowego, zalecanego kąta nachylenia stoków jak 1:3 (minimum jak 1: 2,25). Wysokość jednego odcinka skarpy nie powinna przekraczać 8 (10) metrów a szerokość poziomej półki między odcinkami skarpy nie powinna być mniejsza od czterech metrów.
- Właściwe uregulowanie warunków wodnych oznacza regulację cieków wodnych, budowę kanałów, rowów odwadniających oraz budowę zbiorników wodnych. Zapobiega to erozji składowiska przez przechwytywanie nadmiaru wód opadowych przez np. rowy opaskowe poprowadzone przy krawędzi wierzchowiny oraz na półkach skarp. Ze względu na swą rangę, zagadnienia melioracji wodnych nie mogą ograniczać się do bryły składowiska lecz powinny dotyczyć także terenu otaczającego.
- Odtworzenie gleb metodami technicznymi oznacza nawiezienie, pozyskanej z zewnątrz, warstwy mineralnej gleby, w praktyce o niewielkiej zasobności w próchnicę. Jest to etap niezbędny lecz także należący do najdroższych spośród kolejnych kroków zagospodarowania składowiska. Pozyskanie mas ziemnych wymaga użycia ciężkiego sprzętu i przemieszczania tysięcy ton ziemi na niekiedy znaczne odległości. [Ze względów finansowych, po dokonaniu szczegółowej kalkulacji kosztów, na wierzchowinie bardziej opłacalna może okazać się metoda tworzenia warstwy urodzajnej gleby wg modelu rekultywacji PAN prof. J. Bendera. W modelu tym celem działania jest zrównoważenie składu chemicznego jałowego gruntu-gleby przez dodanie znacznych ilości składników pokarmowych w postaci nawozów mineralnych, w ilości około 1000 kg NPK/ha. Dwukrotne w ciągu roku zaoranie intensywnie rozwiniętych korzeni i resztek pożniwnych, sprzyja powstawaniu i gromadzeniu próchnicy oraz wzroście aktywności biologicznej gleby. Jako minimalny przyjmuje się trzyletni okres rekultywacji gleby].
- Budowa dróg dojazdowych na czaszę składowiska, w tym przepustów dla odprowadzenia nadmiaru wód opadowych. Błędnie poprowadzona sieć dróg może być istotnym czynnikiem degradującym stabilność bryły deponowanych odpadów. Niewłaściwe: kierunek, kąt nachylenia i materiał budujący nawierzchnię drogi mogą inicjować i potęgować procesy erozyjne. W skrajnych przypadkach mogą przyczynić się do ruchów masowych na biegu drogi i przyległych skarpach składowiska.

 REKULTYWACJA BIOLOGICZNA rozpoczyna się z chwilą ukształtowania pierwszych skarp i tarasów a trwa do czasu przejęcia terenu przez docelowego użytkownika. Obejmuje ona:
- Umożliwienie wegetacji roślin w stworzonej z gruntu mineralnego bądź nawiezionej warstwie żyznej gleby.
- Stabilizację warstwy gleby na stokach za pomocą wysiewu traw i roślin motylkowych oraz opcjonalnie, w pierwszym okresie po ich wysiewie, mat biodegradowalnych np. z włókien kokosowych, osłabiających eoliczną działalność wiatru i erozyjnego działania nadmiaru wód opadowych.
- Wspomaganie procesów glebotwórczych przez dodatek materiałów organicznych o różnym potencjale użyźniającym. Do tego celu nadają się także odpady wywożone z terenów zieleni miejskiej, np. zrębki drewna, liście itp.

 ZAGOSPODAROWANIE DOCELOWE można podzielić na zagospodarowanie wstępne (przedplonowe) oraz zagospodarowanie docelowe.
- Zagospodarowanie wstępne jest przedłużeniem rekultywacji biologicznej. Można je porównać do przyspieszonej i ukierunkowanej sukcesji. Charakterystycznymi działaniami są tu: płodozmian rekultywacyjny, zadrzewienie, zalesienie, uzupełniające zabiegi agrotechniczne, wodnomelioracyjne i pielęgnacyjne. W przypadku przeznaczenia terenu pod gospodarkę komunalną i budownictwo niezbędne są odpowiednie zabiegi dla realizacji tego celu jak utwardzenie powierzchni wierzchowiny, drogi dojazdowe, drenaż powierzchniowy itp.
- Zagospodarowanie docelowe polega na ostatecznym zagospodarowaniu terenu składowiska dla głównego celu rekultywacji tj. dla celów gospodarki komunalnej, budownictwa, leśnictwa, rekreacji lub ogrodnictwa (uprawy roślin ozdobnych).

Każde składowisko posiada indywidualną charakterystykę i lokalne uwarunkowania. Dlatego też kolejne etapy rekultywacji mogą się różnić między poszczególnymi obiektami.

Czynnikami ograniczającymi poprawny rozwój roślin na składowiskach są:
 zbyt cienka, w praktyce, warstwa nawiezionej gleby, 10-15 cm, często o niedostatecznej zasobności pokarmowej,
 uformowanie głębszego podłoża 20-40 cm, ze względów technicznych tj. utrudnienia dostępu tlenu do wnętrza, z zagęszczonych glin ciężkich lub iłów które posiadają niekorzystne właściwości fizyczne. W takich warunkach latem, w okresach suszy, woda dla roślin jest niedostępna już przy ok. 35 % wilgotności takiego gruntu-podglebia, a w okresie jesienno- zimowym opady zatrzymują się w zagłębieniach wokół roślin powodując ich gnicie,
 toksyczność zdeponowanych odpadów oraz żrące właściwości odcieków,
 wytwarzanie się wewnątrz zwałowiska gazu wysypiskowego, w tym głównie metanu, wypierającego powietrze glebowe. Brak tlenu w warstwie korzeni jest bezpośrednią przyczyną zamierania roślin,
 zbyt małe ilości opadów na Niżu Polskim. Np. w Wielkopolsce, w sezonie wegetacyjnym IV-X, przeciętna suma opadów wynosi 400 mm wobec wielkości parowania potencjalnego na poziomie 550 mm, i występujących 2-3 miesięcznych okresach suszy,
 nieograniczone nasłonecznienie składowisk wywołane brakiem okazałych roślin. Brak ocienienia powoduje nieograniczoną insolację roślin i podłoża. Jest to przyczyną zwiększonej transpiracji i nadmiernego parowania gleby. Na stokach o wystawie południowej jest to dodatkowo potęgowane kątem padania promieni słonecznych dochodzącym do 900. W wyniku tego stoki S otrzymują do 20% więcej energii co skutkuje wypalaniem liści i wierzchniej warstwy gleby,
 budowle typu nadpoziomowego stanowią przeszkodę dla poziomego, swobodnego przemieszczania się powietrza. Skutkuje to zwiększeniem prędkości wiatru nad czaszą górotworu, od 2 do 4 razy (!) większą w stosunku do prędkości wiatru jaka istnieje u podnóża bryły składowiska,
 brak wyrośniętych drzew i krzewów powoduje częste zgryzanie przez zwierzęta posadzonych, młodych roślin, które są dla nich jedyną „bazą pokarmową”(Fot. 4),
 ścinanie młodych sadzonek w trakcie koszenia „ze względów estetycznych” traw, na powierzchni składowisk.
Celem MONITORINGU EFEKTÓW REKULTYWACJI jest potwierdzenie uzyskania trwałej, tj. samoutrzymującej się szaty roślinnej. Obserwacje tych efektów powinny trwać od początku zabiegów rekultywacji biologicznej aż do całkowitego zakończenia eksploatacji, w tym zakończenia produkcji i wykorzystania składowiskowego gazu. Przy 20. hektarowym składowisku czas gromadzenia odpadów oraz ich późniejszego wykorzystania, jako źródła biogazu, wynosi ponad 20 lat.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie składowisk odpadów (Dz.U. z 2013 r. poz. 523)w art. 17.1. stanowi „Rekultywację (…)wykonuje się w sposób zabezpieczający składowisko odpadów przed jego szkodliwym oddziaływaniem na wody powierzchniowe i podziemne oraz powietrze, integrując obszar składowiska odpadów z otaczającym środowiskiem oraz umożliwiający obserwację wpływu składowiska odpadów na środowisko” (art. 17.1). „Minimalna miąższość okrywy rekultywacyjnej dla składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne powinna umożliwić powstanie i utrzymanie trwałej pokrywy roślinnej” (art. 17.5).
Zgodnie z danymi z literatury, miąższość okrywy mineralnej niezbędnej dla poprawnego funkcjonowania drzew powinna wynosić od 1,5 do 2,5 metra. Należy jednak pamiętać, że wyniesiony do 30-50 metrów wysokości górotwór stanowi fizyczną barierę dla poziomego ruchu powietrza. Z powodu zatrzymania i kumulacji warstwy przemieszczanego powietrza do wspomnianej wysokości, prędkość wiatru przy górnej krawędzi stoku i wierzchowiny składowiska może być nawet do dwóch- czterech razy większa niż u podnóża stoku. Dlatego też podawana grubość substratu glebowego powinna uwzględniać niebezpieczeństwo wyłamań i wykrotów spowodowanych porywami wiatrów o dużych prędkościach. Wydaje się, że wartość 2,5 metra powinna stanowić dolną granicę miąższości gleby i gruntu okrywającego wierzchowinę składowiska dla nieskrępowanego rozwoju korzeni drzew.

Literatura:
1) Bilitewski B., Hardtle G., Marek K. 2006. Podręcznik gospodarowania odpadami. Teoria i praktyka. Wydawnictwo Seidel i Przywecki, Warszawa, ss. 716.
2) Greszta J., Morawski S. "Rekultywacja nieużytków poprzemysłowych" PWRiL Warszawa 1972
3) Krzyśków A., Kumor B. 2013. Kwestie finansowe rekultywacji składowisk odpadów. [W:] XXIII Ogólnopolska Konferencja Szkoleniowa „Eksploatacja i rekultywacja bezpiecznych składowisk odpadów. 19-21 luty 2013, Kraków, Myślenice: 200-211.
4) Łuniewski A., Łuniewski S. 2011. Od prymitywnych wysypisk do nowoczesnych zakładów zagospodarowania odpadów. Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko, Białystok, ss. 290.
5) Maciak F. 1999. Ochrona i rekultywacja środowiska. Wydawnictwo SGGW, Warszawa, ss. 288.
6) Manczarski P. 2014. Wymagania formalne i technologiczne dotyczące zamykania i rekultywacji składowisk odpadów. Materiały XXIV konferencji „Eksploatacja i rekultywacja składowisk odpadów”. Zakopane, 18-20 lutego 2014: 226-235.
7) Natalia Wanda Skinder "Chemia a ochrona środowiska" WSiP 1998
8) Rosik- Dulewska Cz. 2011. Podstawy gospodarki odpadami. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, ss. 377.
9) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 października 1972 r. w sprawie szczegółowych zasad rekultywacji i zagospodarowania gruntów [Dz. U. Nr 48, poz. 303]
10) Siuta J. 1998. Rekultywacja gruntów. Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa, ss. 204.
11) Siuta J., Żukowski B. 2012. Wykonanie rekultywacji gruntów w latach 1975-2009. Współczesne Problemy Kształtowania i Ochrony Środowiska, Monografie nr 3p, 2012 „Wybrane problemy ochrony mokradeł”

Podpisy pod ryciny:

Fot. 1.
Angażując znaczne nakłady finansowe, na terenie oczyszczalni wykonano  modernizację dwóch istniejących stawów retencyjnych gromadzących odcieki ze składowiska. Dzięki temu, izolowane warstwy żelbetu uniemożliwiają przesiąkanie odcieków do wód gruntowych i powierzchniowych.

Fot. 2.
Widok ukończonych i prawidłowo funkcjonujących zbiorników retencyjnych. Przykład troski o środowisko i działań proekologicznych. Po lewej stronie widoczny budynek oczyszczalni odcieków.

Fot. 3.
Zdjęcie lotnicze zmodernizowanych stawów wraz z zamkniętą kwaterą P1. Na skarpie przylegającej do oczyszczalni widoczne są prawidłowo rozwijające się nasadzenia m.in. olszy czarnej, jesionu wyniosłego oraz krzewiastych wierzb, jako przykład udanej rekultywacji biologicznej terenu składowiska. W przyszłości, dorosłe nasadzenia drzew i krzewów krajobrazowo upodobnią bryłę składowiska do otaczających ją pagórków morenowych.

Fot. 3.
Droga wjazdowa na zamkniętą część składowiska od strony północnej. Udany przykład krajobrazowego poprowadzenia drogi wytyczonej w oparciu o łagodne łuki.

Fot. 4.
Przykład zgryzania drzewek tuji zachodniej w odmianie złocistej Thuja occidentalis ‘Aurescens’. W trakcie zimy 2010/2011 pędy zostały zgryzione, jako jedyna baza pokarmowa, do wysokości młodych saren penetrujących teren składowiska.

informację zamieszczono 24 kwietnia 2014


Wersja do druku